Англичууд гээд ярихаар хавтгайруулж ярьж байгаа мэт боловч, улс орон бүрт түгээмэл зан чанарууд байгаа. Англи бол Их Британийг бүрэлдүүлж буй зөвхөн нэг улс нь гэдгийг бас та бүхэн мэднэ. Би колоничлолын эсрэг үзэл бодолтой учраас Шотланд, Хойд ирланд болон Уэйлсийг тус тусдаа улс гэж хардаг. Тэр улсууд бол өөр соёлтой, хэлтэй, түүхтэй учраас би мэдэхгүй зүйлээ таамаглаж ярихгүй. Би Шотланд болон Хойд ирландад хальт очсон, Уэйлсийн хил хавьцаа очих үедээ нэг Велш хөгшинтэй тааралдаж ярилцаж байсан. Намайг жаахан харснаа “Чи тэр хол Монголоос энд юу хийж яваа хүн бэ?” гэж асууж билээ. Яаж намайг Монгол хүн гэдгийг мэдсэнийг бүү мэд. Ихэнх нь тааралдсан хүн “Чи Хятад уу эсвэл Солонгос уу” гэж асуудаг байсан.
Надад Англичуудтай харьцахад хамгийн бэрхшээлтэй байдаг байсан зүйл бол тэдний бодсон санаснаа шууд хэлдэггүй, тойруулдаг, хэтэрхий дипломат байдал байсан. Эхлээд дасахад маш хэцүү байсныг санаж байна. Магтахаар нь яг үнэнээсээ магтаж байна уу гэж бодоод л, хэлсэн нь яг үнэн болов уу гэж эргэлзээд л. Миний аз болж миний багш нар намайг сургах, хүмүүжүүлэх ажлаа хийхдээ надад шударга хандаж, байгаа байдлыг үнэнээр нь хэлж, сайжрах арга замууд дээр тодорхой зөвлөдөг байсан. Ихэнх хүмүүстэй бол нэг тийм гүехэн биш харилцаанд ордог байлаа. “Чи сайн уу?” гэж асууж байгаа нь яг намайг сайн уу гэж асууж байгаа биш, зүгээр л мэнд мэдсэн хэрэг. Миний ямаршуу байдалтай байгааг мэдэх хүсэл үнэндээ байхгүй.
Одоо яг Германд байгаа том шалтгаануудын нэг бол энэ. Миний харилцаж байгаа Германчууд ихэнх тохиолдолд юм асуувал, яг зорилготой, утга учиртай, яг зорьж асуудаг, ямар нэг байдлаар хий хоосон цаг үрэх гэхгүй. “Чи сайн уу?” гэж асуугаад өнгөрөөд явчихгүй, миний хариултыг сонсох цагтай үедээ асууна. Би бодсоноо хэлчихдэг, цаг зав үрээд байдаггүй байдаггүй хүмүүсийн дунд байхыг хүссэн. Эхлээд бол хэтэрхий шулуухан юм шиг санагддаг ч, яг үнэндээ бол тэр хүн өөрийнхөө цагийг үнэлж байна, бас миний цагийг үнэлж, надад хоосон хүлээлт үүсгэхгүй байна гэсэн үг.
Хүний амьдрал богинохон. Хүний амьдралын хамгийн үнэтэй хоёр зүйл бол цаг хугацаа, эрүүл мэнд. Мөнгийг оролцуулахгүй байгаа шалтгаан нь гэвэл мөнгийг олж болно, үрж болно, бас эргээд олж болно. Цаг хугацаа хэзээ ч эргэж ирэхгүй. Эрүүл мэндээ нэгэнт алдвал үлдсэн цаг хугацаа, бас байгаа мөнгөө үрээд дуусна. Дөч гарч, дөрөө дарснаас хойш бол миний цаг хугацааг үрээд байгаа, эсвэл эрүүл мэндэд сөрөг нөлөөтэй байгаа хүмүүсээс бол өөрийн эрхгүй зай барьдаг болсон.
Германыг би төгс улс гэж хэлэхгүй, ямар ч газар төгс биш. Гэхдээ Герман зарим хүнд илүү таарна, зарим хүнд бол огт таарахгүй байж мэднэ. Хууль журам нь хатуу, алхам бүрт бичиг цаас баримт шаардана, бүх зүйлийг “бичгээр буулга” гээд байдаг нь олон хүнийг залхааж мэднэ. Гэхдээ 83 сая хүнтэй улсын хувьд бол шаардлагатай л гэж би хардаг. Хүн бүр хүссэнээ, хууль журмыг огоорч хийгээд байдаг бол хөл толгойгоо олохгүй юм болно.
Миний ойрын хүмүүс намайг шулуун харилцаанд дуртай, үгээ хэлэхдээ айгаад байдаггүй гэдгийг сайн мэднэ. Гэхдээ баруун зүүнгүй бодсон санаснаа урсгаад байдаг гэсэн үг биш. Нэг талаараа гэр бүлийн хүмүүжил ч байгаа байх, нөгөө талаасаа их ном уншиж өссөний нөлөө байх гэж боддог. Номд гарч байгаа дүрүүд маш олон янзын байдаг байсан ч, надад бол хичнээн хэцүү ч байсан хэлэх гэснээ хэлдэг, нөхцөл байдал чанга байсан ч хийх гэснээ хийдэг дүрүүд л хамгийн их таалагддаг байсан. Хүн айж, эмээж, жижгэрч амьдрах гэж төрөөгүй гэж би итгэдэг.
Нэг постонд соёлын олон талт, олон давхаргат харилцааны ялгаатай болон түгээмэл талуудыг бүхэлд нь ярилцах боломжгүй юм. Тиймээс хүн хэдэн жил сурч, амьдрах гэж байгаа улс орныхоо, нийгмийнхээ харилцааны онцлогуудыг урьдчилаад тодорхой түвшинд мэдэх нь чухал гэж бодож байна.
Др.Ц.Цэндпүрэв
https://drtsegmid.taplink.site
Зураг: Английн Витби хотод, 2007.09.07.
